16 november 2006


Het bestuur van de Gereformeerde classis Dordrecht (waartoe ook de Lutherse Kerk Dordrecht behoort) heeft ds Baan gevraagd, een verslag van zijn referaat te schrijven. Dit referaat is gehouden op 16 november 2006, toen de Gereformeerde Classis vergaderde in de gemeentezaal van de Trinitatiskapel te Dordrecht. Hieronder treft u het verslag aan.


Wat is luthers en wat zijn lutheranen? Wanneer je het benadert vanuit de oorsprong in de zestiende eeuw, zou je kunnen zeggen: lutheranen zijn rooms-katholieken die ruzie hebben met de paus.
Ondanks (of misschien: juist door) die ruzie zijn lutheranen altijd dicht bij de westerse moederkerk blijven staan. Begrijpelijk dat strenge calvinisten Luther verwijten, dat hij in zijn kerk-hervormende arbeid niet ver genoeg gegaan is.
Met rooms-katholieken is veel overeenstemming in de leer. Er is bijvoorbeeld een verrassende eenheid in denken over de rechtvaardiging – Hans Küng heeft dat aangetoond. De verschillen vind je vooral in de ecclesiologie. Het ambt is niet exclusief priesterlijk. Hierachter zit een heel eigen kerkvisie. Niet het ambt maakt het Woord, het Woord maakt het ambt. Zo komt het dat er onderscheiden avondmaalsopvattingen zijn.
Maar Luther heeft nooit een afgeronde theologie gepresenteerd. Zijn geschriften hebben veel weg van een oerwoud, terwijl het werk van Calvijn zeer systematisch is.

Dé lutherse identiteit bestaat niet. Leerstellingen hoeven lang niet overal verplicht geloofd te worden. Luthers Nederland laat zeer veel vrijheid, de lutherse Missouri Synod (in de Amerikaanse staten Michigan en Missouri) eist van de Avondmaalsgangers onderwerping aan de belijdenisgeschriften. Er is hoogkerkelijk ceremonieel en laagkerkelijk experiment in dezelfde wereldkerk. De verkondiging is christocentrisch en deze woordverkondiging is belangrijker dan de letterlijke tekst van de bijbel.

Er wordt wel gezegd, dat de kenmerk van de lutheranen 'liturgie' is. Maar wie dat zegt verkijkt zich op een buitenkant, een vorm. Die vorm is voor ons als zeer kleine groep kerkgangers onmisbaar om gestructureerd te vieren, maar is niet onze identiteit. Want dat is is de woordverkondiging.
Het Woord van God is niet identiek met een hoeveelheid heilige geschriften; wij geloven niet in een boek. Maar het is het levende Woord, de opgestane Heer, Christus.
Bij vrijzinnige lutheranen - zoals Rudolf Bultmann - is dat levende Woord zeker zo belangrijk als bij rechtzinnige, maar op andere manier, meer 'mensmiddelpuntig'.

De lutheranen in Dordrecht hebben een vrijzinnige achtergrond. De oudste gemeenteleden moet je niet naar leerstellingen vragen... In de loop van de tweede helft van de vorige eeuw ging luthers Dordt 'om' en heeft nu een rechtzinnige instelling. Maar het is een rechtzinnigheid die nog steeds zonder dwang of verplichting is.

Erg belangrijk voor de kerkgangers hier is het kerkgebouw: daar hechten zij groot persoonlijk belang aan. Daar hebben zij de ontmoeting met God en met elkaar, en dat kerkgebouw draagt bij aan de intimiteit waarmee die ontmoeting geschiedt. Zij zijn zich ook bewust van de uitstekende akoestiek. Zij zingen graag en ontvangen hartelijk elk koor dat hun klassieke liturgie ondersteunt.

De toekomst van de lutheranen in Dordrecht is niet meer zonder de pkn te denken. Wel had en heeft een deel van de leden moeite met deze fusiekerk. Maar, de tegenstanders van de vorming van de pkn lieten zich niet leiden door ‘luthers geloof,’ maar door de vrees dat door het kleine getal samenwerking een te zware opgave zou worden.
Toch blijft het vertrouwen dat deze Gemeente mensen zal aantrekken die bewust kiezen voor de woordverkondiging en liturgie in dit kerkgebouw.

W. Baan



ONZE IDENTITEIT

Naar aanleiding van een gesprek in de kerkenraadsvergadering van 23 mei 2010 schreef Ds Baan onderstaand artikel

Spontaan kwam aan het einde van de kerkeraadsvergadering op 23 maart een gesprek op gang over onze identiteit. Wat is onze identiteit?

Een aardige inleiding kwam van onze kerkrentmeester. Dhr en mevr. Van Leeuwen zijn op de zondagen waarop er hier geen lutherse kerkdienst was, in Papendrecht gebleven en hebben daar verschillende kerkdiensten bezocht. Eens te meer hebben zij ondervonden dat onze Liturgie ons onderscheidt van andere gemeenten binnen het pkn-verband. De andere kerkeraadsleden kunnen zich in die conclusie vinden. Toch vind ik dat hierdoor de vraag naar onze identiteit niet afdoende is beantwoord.

Hoe was het in Luthers tijd? De kerkdiensten hadden een alom bekende structuur die vrijwel nooit ter discussie werd gesteld. Luther ontwierp een Duitse vertaling van het kerklatijn maar liet de rest in hoofdlijn ongewijzigd. Daarom stel ik: Liturgie is pas veel later aangemerkt als een kenmerk van de lutherse kerkgemeenschap in ons land. Ik vind dit positief en zet dit af tegen de experimenteerzucht die in de loop van de vorige eeuw veel kerkgemeenschappen in zijn greep gekregen heeft. Een experiment kan goed zijn maar mag mijns inziens niet de aandacht afleiden van onze traditionele liederen en vormgeving. Wat is trouwens de vrucht van allerlei liturgische vernieuwingen? Werpt het fors minder geworden kerkbezoek misschien licht op die vraag?

Het oudste en belangrijkste kenmerk is de Woordverkondiging.
In 1982 bezocht ik het convent van lutherse predikanten in de zuid-westhoek van ons land. Daar bracht ds Chr. van der Meij enkele collega's tot nors stilzwijgen door te stellen: 'Jullie gepraat over de problemen in de Kerk kun je beter vervangen door de vraag: wat preek ik eigenlijk?' Ds Van der Meij pleitte voor een klassieke en kerkelijke Christusprediking.
Het is 28 jaar gelden maar ik denk dat de vraag nog even actueel is als toen. Ik moest er ook aan denken toen onze Synode de vorming van de fusiekerk pkn verdedigde.
'Onze Gemeenten en voorgangers onderscheiden zich door liefde tot het Woord.' Maar dan vraag ik mij af: kent onze Synode de gereformeerd-hervormde traditie wel, met haar grote aandacht voor bijbeluitleg en verkondiging? Wat is dan het unieke van ons groepje Gemeenten?
Een ander argument voor de fusie was: wij zouden binnen de pkn de lutherse traditie kunnen voortzetten en dat rechtvaardigde onze deelname.
Maar in de Gereformeerde Bond (vroeger een modaliteit van de Nederlandse Hervormde Kerk) zijn eminente lutherkenners. Ook putten zij uit het werk van leermeesters die ook heel veel met Luthers theologie en prediking bezig zijn geweest.
Wat voegt ons groepje daaraan toe? Dat had ik wel eens willen horen.

Een groot deel van de Geformeerde Bondspredikanten is aangesloten bij de pkn. Bezoekt u hun kerkdiensten, dan zal het u opvallen dat zij een ‘bevindelijke Luther’ in hun prediking laten spreken. Een Luther die heeft geworsteld met zonde en schuld en de wedergeboorte en rechtvaardiging bevindelijk beleefd heeft. Dit is niet de Luther die ons inspireert bij onze Woordverkondiging.
Luther was een moedige man die op grond van nieuwe, frisse bijbeluitleg met prediking en onderwijs kwam die zijn tijdgenoten moed en inspiratie gaven. Het is het levende Woord, levend in de zin van leven gevend en vernieuwend. Het laat ons niet aldoor met onszelf bezig zijn, maar zet ons in de samenleving om daar verantwoordelijkheid als christen te dragen.
Maar de toekomst ligt niet in onze hand. Gods beloften geven de doodslag en zij zijn in Christus betrouwbaar gebleken. Daarom behoort de prediking in een lutherse kerk altijd Christus in het middelpunt te zetten.

W. Baan