GESCHIEDENIS VAN LUTHERS ZIERIKZEE

Rond 1712 is deze gemeente op het eiland Schouwen ontstaan.

De predikant van Middelburg, Ds Johannes Nicolaas Treytel, bezocht in het jaar 1711 óf 1712 de broeders, welke de Augsburgse Confessie waren toegedaan.
De dienst, die hij leidde was in een herberg, welke eigendom was van vrouw Geertruyd Teunisse.
Deze herberg was bekend onder de naam “de Noorse hemel”.
Hier logeerden de Noorse zeelieden, die zo met elkaar het begin vormden van de eerste Lutherse gemeente in Zierikzee, waar zich tevens Deense én Hamburgse Lutheranen bij aansloten!

In deze stad stond een kleine Schotse kerk, die op de kapelfundamenten gebouwd was van het voormalige kasteel Ravenstein.
Waarom en wanneer de Schotse gemeente uitgestorven is, weet men niet. Wel, dat de stad Zierikzee in 1713 de Schotse kerk aan de Lutheranen geeft!!

In dat jaar 1713 komt Jan Bernard van Lignitz uit Sileziën naar Zierikzee, een weversknecht uit Middelburg.
In Middelburg had hij in de kerk veel gelezen en gezongen. Deze Jan Bernard van Lignitz was een zeer vroom man met een “goede kennis” en bleef daarom op verzoek van de predikanten deze nieuwe gemeente dienen.
Zijn taak was zondags de gemeente te leiden met lezen, bidden, zingen en zieken te bezoeken.

Zo verenigden zich de broeders van de Augsburgse Confessie! Toen begon 'het tijdperk der Voorlezers,' dat later voortgezet zou worden in dat der predikanten!

In 1728 komt de eerste predikant Ds Paul Schuman, een Duitser van geboorte, naar Zierikzee en begint het predikantentijdperk.
Langzaam aan groeide de gemeente. De Noorse zeelieden, die hier kerkten, schonken in 1743 de galerij.
In 1736 was reeds de fraaie koperen kroon aangebracht die door Johannes Specht in Rotterdam gemaakt was. Deze Johannes Specht vervulde enkele bescheiden functies in de Lutherse gemeente van Rotterdam.

Toch was de kerk nog te klein en werd aan het stadsbestuur om toestemming gevraagd het gebouw te vergroten.
In 1755 werd de eerste steen gelegd door jonkheer De Jonge en op 18 januari 1756 vond de inwijding plaats. Er werd gepreekt over Jesaja 54 vers 2 en 3.
Met de vergroting werden op het dak speciale leliepannen aangebracht en werden er twee loden zwanen op het dak geplaatst.
Ook werd de consistorie aan de kerk gemaakt. Hiervoor werden er twee huisjes van het St. Jacobs gilde (het gilde van de vissers) geruild met, de tegenover de kerk liggende consistorie.
Boven de poort werd de in arduin gehouwen spreuk aangebracht:

“Vraagt Gij aanschouwers wie dit huys heeft uitgebreid? ‘t Is hemels liefde en gunst der achtbare Overheid!”

Zo begint het opschrift boven de toegang van de Lutherse kerk aan het Gat van West Noordwest.
De Lutherse gemeente dankt haar ontstaan aan het feit dat Zierikzee een belangrijke koopvaardijvloot had.
Op de schepen voeren veel Scandinaviërs, die Luthers waren. Aanvankelijk kwamen zij bij elkaar in een herberg aan de Verrenieuwstraat. Uit deze kleine groep ontstond een gemeente die in 1713 een kerkgebouw kreeg toegewezen.

Voorheen was het de Schotse kerk, wat een restant zou zijn van het kasteeltje van Adolf van Kleef, heer van Ravesteijn en Dreischor. De naburige Ravestraat zou hier ook zijn naam aan ontlenen.

In 1729 kreeg de gemeente haar eerste predikant. Het kerkgebouw moest vanwege de groei van de gemeente herhaaldelijk worden verbouwd. De huidige vorm kreeg het in 1755.
Het stadsbestuur wilde de gemeente helpen. Goede zeelui waren immers van belang voor onder andere de koopvaardij.
Daarom verklaarde de stadsregering zich bereid het onderhoud van het exterieur van de kerk voor haar rekening te willen nemen. Daar waren de Luthersen dankbaar voor en het opschrift getuigt daarvan.
De bepaling geldt nog steeds zodat er geen aanleiding is de tekst te wijzigen.

Op 24 juli 1755 werd de eerste steen gelegd door de 13-jarige Pieter Abraham de Jonge, het zoontje van de burgemeester. Een gedenksteen in de zijgevel herinnert aan deze gebeurtenis. Op 18 januari 1756 volgde een feestelijke ingebruikneming.

Het interieur werd in de loop van de jaren verfraaid, onder meer met een orgel. Dit werd gebouwd in 1778 door de Leidse orgelmaker Mittenreiter.
In 1962 werd in de oude orgelkast een nieuw instrument geplaatst door de Zweedse orgelbouwer Hammarberg.

In de jaren 1957-1960 en 1990/1991 werd de kerk gerestaureerd.
In de jaren 2006-2008 is de kerk nogmaals gerestaureerd.

Boven op het dak staan twee zwanen, waaraan de kerk haar bijnaam dankt: de kerk met de zwaantjes. De zwaan is het symbool van de Duitse reformator Luther.
De Boheemse kerkhervormer Johannes Hus voorspelde toen hij naar de brandstapel werd geleid: ‘Ik word gebraden als een gans (Hus betekent gans), maar na mij komt een zwaan, die de dood zal ontvluchten.’
Met die zwaan werd Luther bedoeld.

Op een Hervormde kerk staat overigens een haan ( Petrus) terwijl Rooms-katholieke kerken zijn uitgerust met een kruis. Op de vroegere synagoge aan de zuidzijde van de Meelstraat staat nog als windvaan: de Leeuw van Juda, met een Davidster tussen de voorpoten.

In 1763 werd het nagtmaals gereedschap (zoals toen het avondmaalsziver genoemd werd) uitgebreid. In 1773 kreeg men van Ds Baum, een geziene Lutherse predikant, een zilveren broodschaal voor het avondmaal ten geschenke.

In 1746 vestigde zich Gerrit Holmann zich in Zierikzee. Hij was een arme koekenbakker, die later een groot fortuin vergaarde.
Hij was een trouw lidmaat en later kerkenraadslid.
Zijn trouw ging zover, dat hij in 1774 een klein orgel aan de gemeente schonk. Later in 1778 schonk het kerkenraadslid Holmann een bijdrage voor de bouw van een nieuwe orgelkas.

In 2006 bestond ons kerkgebouw in deze vorm 250 jaar.
Dit is op 20 februari 2006 gevierd met een originele Lutherse dienst en een receptie.